摘要
Η συνεχώς αυξανόμενη ζήτηση για υπηρεσίες βίντεο υψηλής ποιότητας, η οποία οφείλεται στην ευρεία διάδοση περιεχομένου υπερυψηλής ευκρινειας (Ultra High Definition - UHD), στις υπηρεσίες συνεχούς μετάδοσης βίντεο (streaming) σε πραγματικό χρόνο και στις προηγμένες εφαρμογές πολυμέσων, έχει καταστήσει τη συμπίεση και τη διακωδικοποίηση βίντεο αντικείμενα ιδιαίτερης επιστημονικής και τεχνολογικής σημασίας. Τα σύγχρονα πρότυπα κωδικοποίησης βίντεο, όπως τα High Efficiency Video Coding (HEVC), AOMedia Video 1 (AV1) και Versatile Video Coding (VVC), επιτυγχάνουν σημαντική βελτίωση της αποδοτικότητας συμπίεσης μέσω της εισαγωγής ολοένα και πιο προηγμένων εργαλείων κωδικοποίησης. Ωστόσο, η βελτίωση αυτή συνοδεύεται από σημαντική αύξηση της υπολογιστικής πολυπλοκότητας, γεγονός που περιορίζει τη δυνατότητα επεξεργασίας σε πραγματικό χρόνο και την αποδοτική αξιοποίηση των σύγχρονων υπολογιστικών πόρων. Με γνώμονα τις προκλήσεις αυτές, η παρούσα διδακτορική διατριβή διερευνά μεθόδους για τη βελτίωση της υπολογιστικής αποδοτικότητας των σύγχρονων συστημάτων κωδικοποίησης και διακωδικοποίησης βίντεο, χωρίς να υποβαθμίζεται η απόδοση συμπίεσης. Η έρευνα επικεντρώνεται στην παράλληλη κωδικοποίηση βίντεο, στη βελτιστοποίηση βάσει πρόβλεψης, στην προσαρμοστική ως προς το περιεχόμενο κωδικοποίηση και στην ετερογενή διακωδικοποίηση, ως τους βασικούς άξονες για τη μείωση της υπολογιστικής πολυπλοκότητας. Πιο συγκεκριμένα, αξιολογείται πειραματικά η επίδραση της κατάτμησης σε tiles στην αποδοτικότητα κωδικοποίησης του προτύπου AV1, διερευνώνται ετερογενείς στρατηγικές χρονοπρογραμματισμού για τον παράλληλη επεξεργασία με χρήση των εργαλείων wavefront και tile partitioning, ενώ προτείνεται προσέγγιση βασισμένη στη βαθιά μάθηση για την πρόβλεψη υπολογιστικών σημείων συμφόρησης κατά την παράλληλη κωδικοποίηση βίντεο. Επιπλέον, αξιοποιούνται τεχνικές κατάτμησης εικόνας για τη δημιουργία προσαρμοστικών ως προς το περιεχόμενο υποεικόνων (subpictures) στον κωδικοποιητή VVC, ενώ αναπτύσσεται μία μέθοδος ταχείας διακωδικοποίησης από το πρότυπο HEVC στο πρότυπο VVC, η οποία επαναχρησιμοποιεί πληροφορία κωδικοποίησης που εξάγεται από το εισερχόμενο bitstream. Τα πειραματικά αποτελέσματα καταδεικνύουν ότι ο αποδοτικός παραλληλισμός, η μηχανική μάθηση, η προσαρμοστική ως προς το περιεχόμενο βελτιστοποίηση και η επαναχρησιμοποίηση πληροφορίας κωδικοποίησης μπορούν να μειώσουν σημαντικά την υπολογιστική πολυπλοκότητα, διατηρώντας παράλληλα υψηλή αποδοτικότητα συμπίεσης. Συνολικά, οι προτεινόμενες μεθοδολογίες συμβάλλουν στην ανάπτυξη κλιμακούμενων και υπολογιστικά αποδοτικών συστημάτων κωδικοποίησης και διακωδικοποίησης βίντεο, διευκολύνοντας την πρακτική αξιοποίηση των τεχνολογιών κωδικοποίησης βίντεο επόμενης γενιάς σε σύγχρονες εφαρμογές πολυμέσων.